एक काळ होता जेव्हा ठराविक वयात लग्न होणं हे अगदी स्वाभाविक मानलं जायचं. मुलगी २०–२२ आणि मुलगा २५–२७ या वयात लग्नात अडकलेले असायचे. पण आजचं चित्र पूर्णपणे बदललं आहे. ३० पार केल्यानंतरही अनेक तरुण-तरुणी लग्नाबाबत निर्णय घेत नाहीत किंवा तो पुढे ढकलतात. हा बदल अचानक झालेला नाही, तर समाजातील, आर्थिक आणि मानसिक स्तरावर झालेल्या अनेक बदलांचा तो परिणाम आहे.
आजच्या काळात उशिरा लग्न का होत आहे, यामागची कारणं समजून घेतली तर ही गोष्ट “चूक” नसून “परिस्थितीजन्य वास्तव” असल्याचं लक्षात येतं.
करिअरला प्राधान्य
आजच्या तरुणांसाठी करिअर हे सर्वात महत्त्वाचे लक्ष्य बनले आहे. शिक्षण पूर्ण झाल्यानंतर नोकरी मिळवणे, त्यात स्थिरता आणणे आणि आर्थिक सुरक्षितता मिळवणे हे सगळे करायला वेळ लागतो. आजचे तरुण मुलं आणि मुली दोघेही आपल्या करिअरमध्ये एक ठोस पायाभरणी करून घेऊ इच्छितात. पदवी पूर्ण करून मास्टर्स किंवा एमबीए करणे, नंतर योग्य कंपनीत नोकरी शोधणे आणि काही वर्षांचा अनुभव मिळवणे या सगळ्यामध्ये सहजपणे २५-२८ वर्षे जातात.
विशेष म्हणजे, आजच्या स्पर्धात्मक युगात फक्त नोकरी मिळवणे पुरेसे नाही. करिअरमध्ये वाढ व्हावी, चांगले पद मिळावे आणि आर्थिकदृष्ट्या सक्षम व्हावे यासाठी अतिरिक्त प्रयत्न करावे लागतात. अनेक तरुण-तरुणी परदेशात उच्च शिक्षणासाठी किंवा नोकरीसाठी जातात. या सगळ्या गोष्टींमुळे लग्न हा विचार मागे ढकलला जातो.
आर्थिक स्वातंत्र्याची महत्त्वाकांक्षा
आधीच्या काळी मुलींना लग्नानंतर आर्थिकदृष्ट्या नवऱ्यावर अवलंबून राहावे लागे. पण आजच्या मुली शिक्षित झाल्या आहेत आणि त्यांना स्वतःच्या पायावर उभे राहायचे आहे. लग्नापूर्वी आर्थिक स्वातंत्र्य मिळवणे हे त्यांचे प्राथमिक ध्येय बनले आहे. स्वतःचे पैसे कमवणे, स्वतःचे निर्णय घेणे आणि आर्थिकदृष्ट्या सशक्त होणे या गोष्टी आजच्या पिढीला खूप महत्त्वाच्या वाटतात.
मुलेही आता लग्नासाठी आर्थिकदृष्ट्या तयार व्हायला वेळ घेतात. घर घेणे, गाडी घेणे, चांगली बचत करणे या सगळ्या गोष्टी साध्य करून नंतरच लग्नाचा विचार करतात. लग्नानंतरचे जबाबदारीचे आयुष्य जगण्यासाठी आर्थिक तयारी आवश्यक असल्याची जाणीव आजच्या पिढीला चांगली आहे.
उच्च शिक्षणाचे महत्त्व
आजच्या काळात शिक्षणाचा कालावधी खूप वाढला आहे. पदवी, पदव्युत्तर, व्यावसायिक अभ्यासक्रम, डॉक्टरेट या सगळ्यामध्ये अनेक वर्षे जातात. डॉक्टर, इंजिनियर, वकील, संशोधक यांसारख्या व्यवसायांसाठी लांबच शिक्षण घ्यावे लागते. एक डॉक्टर बनायला किमान २७-२८ वर्षे लागतात तर पीएचडी करायला ३० वर्षे पार होतात. या सगळ्या गोष्टींमुळे लग्नाचा विचार नैसर्गिकपणे मागे ढकलला जातो.
त्याशिवाय, आजचे विद्यार्थी विविध संधी शोधतात. स्पर्धा परीक्षा, परदेशात शिक्षण, संशोधन प्रकल्प या सगळ्यामध्ये त्यांचा वेळ गुंतलेला असतो. शिक्षण पूर्ण करून नंतरच ते लग्नाच्या विचारात येतात.
बदललेला सामाजिक दृष्टिकोन
समाजात आजकाल लग्नाला पाहण्याचा दृष्टिकोन बदलला आहे. पूर्वी लग्न हे एक सामाजिक बंधन मानले जायचे जे लवकरात लवकर पूर्ण केले पाहिजे. पण आता लग्न हा एक वैयक्तिक निर्णय मानला जातो जो योग्य वेळी योग्य व्यक्तीसोबत घ्यावा. समाजाचा दबाव आता कमी झाला आहे आणि व्यक्तींना त्यांच्या इच्छेनुसार निर्णय घेण्याचे स्वातंत्र्य मिळाले आहे.
आधी २५ वर्षांनंतर मुलगी राहिली तर “मोठी झाली” असे म्हणायचे. पण आता असे बोलणे कमी झाले आहे. लोकांची सहनशीलता वाढली आहे आणि त्यांना समजले आहे की प्रत्येकाचा प्रवास वेगळा असतो. या बदलामुळे तरुणांवरील लवकर लग्न करण्याचा सामाजिक दबाव कमी झाला आहे.
जीवनसाथी निवडण्याची सतर्कता
आजची पिढी लग्नाबाबत खूप सतर्क आहे. त्यांना माहीत आहे की जीवनसाथी निवडणे हा एक महत्त्वाचा निर्णय आहे जो घाईत घेऊ नये. एखाद्या व्यक्तीला ओळखण्यासाठी, त्याच्याशी जुळवून घेण्यासाठी आणि नातेसंबंध मजबूत करण्यासाठी वेळ लागतो. करिअर फोकस जीवनामुळे योग्य जोडीदार शोधण्यासाठी पुरेसा वेळ काढणे कठीण होते.
शिवाय, आजचे तरुण जीवनात काय हवे आहे हे समजून घेण्यासाठी वेळ घेतात. स्वतःला ओळखणे, स्वतःच्या आवडी-निवडी समजून घेणे आणि मग त्यानुसार जीवनसाथी शोधणे हा त्यांचा दृष्टिकोन आहे. हे सगळे करायला वेळ लागतो आणि त्यामुळे लग्न उशिरा होतात.
वैयक्तिक स्वातंत्र्याची इच्छा
आजचे तरुण-तरुणी वैयक्तिक स्वातंत्र्याला खूप महत्त्व देतात. लग्नापूर्वी स्वतःचे आयुष्य जगायचे, प्रवास करायचा, छंद जोपासायचे आणि मित्रांसोबत वेळ घालवायचा असे त्यांना वाटते. लग्नानंतर जबाबदाऱ्या वाढतात आणि वैयक्तिक स्वातंत्र्य कमी होते हे त्यांना ठाऊक आहे. म्हणून ते आधी स्वतःच्या आवडीच्या गोष्टी करून घेऊ इच्छितात.
प्रवास करणे, नवीन गोष्टी शिकणे, विविध अनुभव घेणे या सगळ्यामध्ये तरुण गुंतलेले असतात. सोशल मीडियाच्या युगात त्यांना जगभरातल्या संधी दिसतात आणि त्या अनुभवायच्या असतात. या सगळ्यामुळे लग्नाचा निर्णय उशिरा घेतला जातो.
आजच्या काळात लग्न उशिरा होण्यामागे फक्त एक कारण नाही तर अनेक कारणे आहेत. करिअर, शिक्षण, आर्थिक स्वातंत्र्य, वैयक्तिक विकास आणि बदललेले सामाजिक दृष्टिकोन या सगळ्या गोष्टींचा एकत्रित परिणाम म्हणजे उशिरा लग्न. हा बदल नकारात्मक नाही तर एक नैसर्गिक विकास आहे जो आधुनिक काळाच्या गरजांशी जुळतो.
महत्त्वाचे म्हणजे, लग्न हा निर्णय कोणत्याही वयात घेतला तरी तो योग्य व्यक्तीसोबत आणि योग्य कारणासाठी घेतलेला असावा. उशिरा लग्न झाले म्हणून काही गमावले जात नाही. उलट, जीवनात स्थिरता आल्यानंतर केलेले लग्न अधिक यशस्वी आणि आनंददायी असू शकतात. आजची पिढी हे समजून घेऊन जाणीवपूर्वक निर्णय घेत आहे आणि यातच त्यांचा शहाणपण दिसून येते.
हेही वाचा : पती-पत्नी विश्वास वाढवण्यासाठी ५ उपाय: नात्यातील बंध दृढ करा