लग्नानंतरचं आयुष्य म्हणजे नवीन स्वप्नं, नवीन जबाबदाऱ्या आणि नवीन अपेक्षांचा सुंदर प्रवास. पण या प्रवासात आर्थिक नियोजनाचं महत्त्व अनेकदा दुर्लक्षित राहतं. लग्नाच्या उत्साहात आणि नवीन आयुष्याच्या व्यस्ततेत आपण पैशाच्या व्यवस्थापनाकडे दुर्लक्ष करतो, पण हे दुर्लक्ष पुढे जाऊन मोठ्या समस्या निर्माण करू शकतं. म्हणूनच लग्नाच्या सुरुवातीच्या दिवसांपासून योग्य आर्थिक नियोजन करणं अत्यंत गरजेचं आहे.
एकत्र येऊन आर्थिक उद्दिष्टं ठरवा
लग्नानंतर सर्वात पहिलं आणि महत्त्वाचं पाऊल म्हणजे जोडप्याने एकत्र बसून त्यांची आर्थिक उद्दिष्टं ठरवणं. प्रत्येक व्यक्तीची स्वप्नं वेगळी असतात – कोणाला स्वतःचं घर घ्यायचं असतं, तर कोणाला परदेशात फिरायचं असतं. काहींना लवकर निवृत्त व्हायचं असतं, तर काहींना आपलं स्वतःचं व्यवसाय सुरू करायचा असतो. या सर्व गोष्टींवर मोकळेपणाने चर्चा करणं गरजेचं आहे.
जेव्हा दोघंही जोडीदार त्यांच्या अपेक्षा, स्वप्नं आणि आर्थिक परिस्थिती एकमेकांसमोर मांडतात, तेव्हा एक स्पष्ट चित्र समोर येतं. या चर्चेत कोणत्याही गोष्टी लपवू नयेत किंवा टाळू नयेत. जर तुमच्यावर कर्ज असेल, कर्जाची परतफेड करत असाल किंवा आर्थिक जबाबदाऱ्या असतील तर त्या सामायिक करा. यामुळे दोघांनाही एकमेकांची परिस्थिती समजते आणि त्यानुसार नियोजन करता येतं.
सामायिक बँक खातं आणि खर्चाचं व्यवस्थापन
आर्थिक पारदर्शकता ही कोणत्याही यशस्वी नात्याचा पाया आहे. अनेक नवविवाहित जोडपी सामायिक बँक खातं उघडतात, जेथे दोघांचंही उत्पन्न जमा होतं आणि सामायिक खर्च यातून केला जातो. हा एक चांगला पर्याय आहे, पण त्याच बरोबर प्रत्येकाचं वैयक्तिक खातंही ठेवणं योग्य ठरतं. यामुळे आर्थिक स्वातंत्र्य राखता येतं आणि वैयक्तिक खर्चांसाठी कोणाशीही हिशेब द्यावा लागत नाही.
खर्चाचं नियोजन करताना घरातील सर्व खर्च विभागून घ्या. घराचं भाडं, घरातील किराणामाल, वीज बील, इंटरनेट बील अशा सर्व मूलभूत खर्चांची यादी तयार करा. त्यानंतर ठरवा की या खर्चांमध्ये कोणाचा किती वाटा असेल. काही जोडपी उत्पन्नाच्या प्रमाणात खर्च विभागतात, तर काही समान वाटा ठेवतात. तुमच्यासाठी काय योग्य आहे ते ठरवा आणि त्यावर टिकून रहा.
आणीबाणीचा निधी तयार करा
आयुष्यात कधीही काहीही घडू शकतं – अचानक नोकरी जाणं, आजारपण, घरातील वस्तूंची दुरुस्ती किंवा इतर अनपेक्षित खर्च. अशा वेळी आणीबाणीचा निधी खूप उपयोगी ठरतो. आर्थिक तज्ज्ञ सांगतात की किमान तीन ते सहा महिन्यांचा खर्च आणीबाणीच्या निधीत ठेवला पाहिजे.
हा निधी तयार करणं सुरुवातीला कठीण वाटू शकतं, पर प्रत्येक महिन्यात थोडीशी रक्कम नियमितपणे बाजूला ठेवत राहिल्यास हळूहळू हा निधी तयार होतो. या पैशांना सहजपणे काढता येईल अशा ठिकाणी ठेवा – जसे की बचत खातं किंवा म्युच्युअल फंड. पण हा निधी फक्त खऱ्या आणीबाणीसाठीच वापरा, नियमित खर्चासाठी नाही.
विमा संरक्षण घ्या
विमा हे आर्थिक नियोजनाचा अत्यंत महत्त्वाचा भाग आहे. आरोग्य विमा आणि आयुष्य विमा या दोन्ही गोष्टी अत्यावश्यक आहेत. आरोग्य विमा तुम्हाला कोणत्याही वैद्यकीय आणीबाणीत आर्थिक संरक्षण देतो, तर आयुष्य विमा कुटुंबाच्या भविष्याची काळजी घेतो.
आजच्या काळात वैद्यकीय खर्च हा खूप वाढला आहे आणि एकाच आजारपणात लाखो रुपये खर्च होऊ शकतात. चांगला आरोग्य विमा घेतल्यास या खर्चाची चिंता करावी लागत नाही. त्याचप्रमाणे, जर तुमच्यावर कोणी आर्थिकदृष्ट्या अवलंबून असेल – जोडीदार, मुलं किंवा आई-वडील – तर तुम्हाला आयुष्य विमा घेणं अत्यंत गरजेचं आहे. हे तुमच्या नंतर त्यांच्या आर्थिक सुरक्षिततेची खात्री करतं.
गुंतवणूक लवकर सुरू करा
अनेकांना वाटतं की गुंतवणूक म्हणजे फार मोठी रक्कम लागते किंवा खूप वय झाल्यावर करायची गोष्ट आहे. पण हे चुकीचं आहे. जितक्या लवकर गुंतवणूक सुरू कराल तितकं चांगलं. थोड्या रकमेतूनही गुंतवणूक सुरू करता येते आणि कंपाऊंडिंगच्या जादूमुळे ती कालांतराने मोठी रक्कम बनते.
गुंतवणुकीचे अनेक पर्याय आहेत – म्युच्युअल फंड, शेअर बाजार, सार्वजनिक भविष्य निर्वाह निधी, राष्ट्रीय पेन्शन योजना इ. तुमची जोखीम घेण्याची क्षमता, उद्दिष्टं आणि गरजा याच्या आधारे गुंतवणूक ठरवा. जर तुम्हाला या गोष्टी समजत नसतील तर एखाद्या आर्थिक सल्लागाराचा सल्ला घ्या. मात्र सुरुवात नक्की करा.
कर्जाचं व्यवस्थापन करा
अनेक नवविवाहित जोडप्यांवर शिक्षण कर्ज, गाडीचं कर्ज किंवा घराचं कर्ज असतं. कर्ज हा वाईट गोष्ट नाही जर ते बांधिलकीने फेडलं गेलं तर. पण अनियंत्रित कर्ज हे आर्थिक समस्यांचं मूळ ठरू शकतं. क्रेडिट कार्डचा वापर जबाबदारीने करा. जेवढं खर्च करू शकता तेवढंच करा आणि नेहमी बील वेळेवर फेडा.
जर तुमच्यावर अनेक कर्जं असतील तर त्यांचं एकत्रीकरण करण्याचा विचार करा. सर्वात जास्त व्याजदर असलेली कर्जं आधी फेडा. घराच्या कर्जासारखी दीर्घकालीन कर्जं नियोजनपूर्वक घ्या आणि तुमच्या उत्पन्नाच्या क्षमतेत राहून EMI निवडा.
भविष्यातील मोठ्या खर्चाचं नियोजन करा
आयुष्यात पुढे अनेक मोठे खर्च येणार आहेत – मुलांचं शिक्षण, त्यांचं लग्न, स्वतःची निवृत्ती. या सर्व गोष्टींसाठी लवकरात लवकर नियोजन करायला सुरुवात करा. जितकी लवकर सुरुवात कराल तितकं कमी दबाव येईल आणि तुमचं लक्ष्य गाठणं सोपं होईल.
निवृत्तीचं नियोजन विशेषतः महत्त्वाचं आहे कारण आपल्यावर कोणी अवलंबून नसावं आणि आपण स्वतंत्रपणे जगावं असं प्रत्येकाला वाटतं. राष्ट्रीय पेन्शन योजना, PPF, म्युच्युअल फंड्स अशा विविध साधनांद्वारे निवृत्तीसाठी बचत करा.
नियमित आर्थिक पुनर्विलोकन करा
आर्थिक नियोजन ही एकदाची गोष्ट नाही तर सतत चालणारी प्रक्रिया आहे. दर तीन किंवा सहा महिन्यांनी तुमच्या आर्थिक स्थितीचा आढावा घ्या. पाहा की तुम्ही तुमच्या उद्दिष्टांच्या दिशेने पुढे जात आहात का. गरज वाटल्यास योजनेत बदल करा. उत्पन्न वाढलं तर बचतीचं प्रमाण वाढवा. नवीन जबाबदाऱ्या आल्यास त्यांच्यासाठी योजना करा.
या सर्व गोष्टींचा सारांश म्हणजे – मोकळेपणाने बोला, नियोजनपूर्वक खर्च करा, समजूतदारपणे गुंतवणूक करा आणि भविष्यासाठी बचत करा. आर्थिक सुरक्षितता ही एका सुखी वैवाहिक जीवनाचा महत्त्वाचा घटक आहे. लग्नाच्या सुरुवातीपासूनच या गोष्टींकडे लक्ष दिलंत तर तुमचं भविष्य निश्चितच सुरक्षित आणि समृद्ध होईल.
हेही वाचा : आजच्या काळात उशिरा लग्न का होत आहे? जाणून घ्या कारणे